Wódka - historia i ciekawostki. Kiedy powstała,, jaki powinna mieć skład i czy jest naprawdę polska?

Wódka – historia i ciekawostki. Czy naprawdę jest polska?

Historia wódki to liczne pytania, mity i ciekawostki. Czy polska wódka naprawdę jest polska? Kiedy została dokonana pierwsza destylacja? Jaki musi mieć skład? Kto wynalazł wódkę i co ma wspólnego z ciepłym końskim łajnem?

Polska wódka ewoluowała przez wieki jeśli chodzi o smak, jakość i skład. Jednak historia wódki nie zaczęła się w Polsce. Oficjalnie pierwszej destylacji alkoholu w Europie dokonał ok. 400 roku n.e. grecki alchemik Zosimos z Panapolis, a później w zapiskach arabskich alchemików pojawiały się wzmianki o mocnym alkoholu z z destylacji wina lub fermentowanego słodu, który rzekomo miał magiczne właściwości. W VIII wieku Grecy pili już „wodę palącą ze zboża”, a Raymond Lulle nazwał wódkę „kwwintessencją” i uzyskał ją przez destylację „za pomocą ciepła wywiązującego się z nawozu końskiego na kupę zgromadzonego”. Tak mocny alkohol, określany przed mnichów i alchemików jako okowita lub woda życia, stosowany był jako medykament lub kosmetyk do XVI wieku i sprzedawano go w aptekach. Nieznane były jeszcze techniki m.in. techniki filtracji, więc „dawna wódka” śmierdziała aż strach.

Być może pierwsi wódkę stworzyli Chińczycy. Mówi się, że pierwszy mocny alkohol destylowali już kilkaset lat przed naszą erą z ryżu i cukru. Nie da się jednak tego potwierdzić.

Historia wódki i ciekawostki.  Czy wódka naprawdę jest polska?

Słowa wódka poznaliśmy dopiero w XV wieku, lecz jego znacznie początkowo było zupełnie inne. Nie oznaczało alkoholu, lecz „małą wodę”, np. staw lub rów z wodą. Jak przypomina National Geographic, w Sandomierzu w 1405 r. tamtejszy sąd odnotował nawet „zakup ziemi z wódką„. Portal Histmag org. zwraca jednak uwagę, że „jest to słowo staropolskie, które zostało zapożyczone przez Ruś, a cyrylicą pierwszy raz zapisane zostało w 1533 roku w znaczeniu nalewki medycznej, a w 1649 roku w znaczeniu napoju alkoholowego”.

Skąd wódka wzięła się w Polsce?

Jak wódka dotarła do Polski? Prawdopodobnie przywieźli ją włoscy lub arabscy kupcy. Początkowo napój ten spożywany był głównie przez chłopów. Poeta Sebastian Klonowicz w poemacie pt. Roxolania z 1584 roku pisał o „ognistym napoju” stworzonym przez zbrodniarza w gorzelni. Nazwał ją m.in. zarazą Rusi, styksowym jadem, a także oskarżał ją o cierpienia wieśniaków.

Gdy polska szlachta zaczęła pić wódkę dla przyjemności, aplikowanodo niej ciekawe dodatki smakowe i zapachowe jak np. imbir, goździki, gałka muszkatołowa, liście drzewa sandałowego, a nawet ambra z układu pokarmowego wielorybów. Szlachta, chcąc zmonopolizować dochody z wódki, dążyła do propinacji, czyli wyłączości na produkcję i sprzedaż.

Na przełomie XVIII i XIX wieku rozpoczęła się masowa produkcja wódki. Pierwszym w Polsce producentem wódki na skalę przemysłową był powstaniec styczniowy Józef Baczewski, który uruchomił destylarnię pod Lwowem. Jego produkt zdobywał kolejne nagrody w Europie, a finalnie trafił na eksport do Kanady i Ameryki Południowej. Po 1930 roku Baczewscy otworzyli filie w Pradze, Paryżu i Wiedniu. Jednocześnie na rynek weszły też fabryka polskich wódek i likierów Jakóba Haberfelda w Oświęcimiu, fabryka wódek J. Prochownik w Poznaniu oraz fabryka Hrabiów Potockich w Łańcucie

Opierając się na źródłach historycznych, można wywnioskować, że polska wódka była pierwsza od rosyjskiej. Rosjanie twierdzą jednak, że produkcja destylatów na skalę handlową ruszyła u nich około 1440 roku.

Jak dowiadujemy się w Muzeum Polskiej Wódki, doniesienia historyczne wskazują, że polscy kupcy, jadąc na wschód, wymieniali wódkę na inne towary. Co oznaczałoby, że to my mieliśmy ją pierwsi w handlowych ilościach. „Zatem wódczana kultura trafiła do Rosji z Polski” – mówi Karol Karasiewicz, przewodnik Muzeum Polskiej Wódki. (National Geographic)

Polska wódka – zarejestrowana nazwa, skład i produkcja

Polska wódka to nazwa oznaczająca pochodzenie geograficzne zarejestrowane w załączniku nr III do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady. Definicję Polskiej wódki wprowadziła także Ustawa z dnia 18 października 2006 roku. A jeśli coś określane jest polską wódką, to musi być wyprodukowane wyłącznie  żyta, pszenicy, owsa, jęczmienia, pszenżyta lub ziemniaków pochodzących z Polski. Co więcej, wszystkie etapy produkcji muszą odbywać się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

„Polska wódka” widnieje na liście rejestru Chronionych Oznaczeń Geograficznych (z ang. Protected Geographical Indications – PGI) ze względu na jej szczególną jakość i reputację wynikające ze „środowiska geograficznego” (a więc gleby, nasłonecznienia, wody i klimatu). Obecnie Polska jest największym producentem wódki w Unii Europejskiej, a na świecie zajmujemy czwarte miejsce.

Portal Culture.pl zwraca uwagę jak ważna była polska wódka w historii i kulturze. Pito ją podczas pierwszego lotu samolotu Concord w 1969 roku. Była obecna na rozdaniu oscarów i nagród MTV. Polską wódkę pił także James Bond.

Być może nie wszyscy wiedzą, ale Polska wódka to nazwa, którą powinniśmy pisać z dużych liter. Jest bowiem oznaczeniem pochodzenia geograficznego. Zostało ono zarejestrowane w załączniku nr III do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady. Definicję Polskiej wódki wprowadziła także Ustawa z dnia 18 października 2006 r. – wyjaśnia National Geographic.

  • Źródła: National Geographic, histmag.org, Ciekawostki Historyczne, Tomasz Lachowski, J.A. BACZEWSKI. Jedyna taka wódka, jedyna taka historia, Warszawa 2017. Historia Bez Cenzury, Muzeum Wódki

Źródło zdjęcia: