Józef Stalin i historia dyktatora. Czy dzieciństwo i młodość wypaczyły mu psychikę?

Józef Stalin – dzieciństwo i młodość. Dlaczego stał się potworem?

Józef Stalin i jego rządy to krwawa karta w historii Rosji i świata. Stalinowskie zbrodnie, wielki terror i potworna liczba jego ofiar to blizna na dziejach ludzkości. Co jednak sprawiło, że Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili stał się bezdusznym mordercą i dyktatorem? Historycy zwracają uwagę, że psychikę mogły mu zrujnować trudne dzieciństwo i młodość.

Józef Stalin, a tak naprawdę Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili, odpowiada za cierpienie i śmierć milionów osób. Mordował wszystkich, od dzieci po starców, od wrogów po sojuszników. Co sprawiło, że ten człowiek zamienił się we wcielenie zła? Historycy wciąż analizują jego życie. Niejednokrotnie dochodzą do wniosku, że psychika wąsatego Gruzina została wypaczona przez trudne dzieciństwo i młodość.

Dzieciństwo i młodość Stalina – historia narodzin dyktatora

Stalin urodził się w 1878 roku i był trzecim dzieckiem Besariona (ros. Wissariona) „Beso” Dżugaszwilego i Katarzyny „Keke” Geladze. Dwójka jego starszych braci zmarła przed jego narodzinami, a ojciec wpadł w alkoholizm. Urządzał awantury, katując swoją żonę (posądzaną o romanse) i syna. Jak podają źródła historyczne, młody Stalin szybko sam zaczął stosować przemoc i pewnego razu zaatakował ojca nożem w obronie matki. Wissarion jednak w końcu porzucił rodzinę.

Stalin jako dziecko przeszedł także ospę, która zostawiła trwałe ślady na jego twarzy, a do tego nabawił się niedowładu lewej ręki. Historyk Oleg Khlevniuk w swojej książce „Stalin. Nowa Biografia” nie zgadza się jednak z biografami dyktatora piszącymi, że z powodu deformacji ciała i śladów po ospie, mały Soso był wyśmiewany przez rówieśników. Wiadomo natomiast, że jako dziecko nie stronił od bójek i przemocy.

Jako dziesięciolatek budził lęk kolegów ze szkoły cerkiewnej, wykazywał się zawiścią i pragnieniem dominacji. Czas wolny od nauki spędzał na licznych bójkach toczonych na ulicach rodzinnego Gori i walkach młodocianych gangów – opisuje portal Ciekawostki Historyczne.

Józef Stalin (wówczas znany jeszcze jako Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili) w 1894 rokuŹródło zdjęcia: Wikimedia Commons/Militaryace
Józef Stalin (wówczas znany jeszcze jako Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili) w 1894 roku

Roman Brackman w swojej książce „The Secret File of Joseph Stalin” przedstawił kontrowersyjną tezę dotyczącą śmierci Wissariona. W 1906 roku Dżugaszwili prawdopodobnie doprowadził do jego zabójstwa, wystawiając go gruzińskiemu gangsterowi i sadyście (Kamo Ormianin) jako policyjnego kapusia. Data i przyczyna śmierci ojca Stalina do dziś budzi wiele kontrowersji, historycy wskazują na wiele niejasności.

Matka Stalina i wykształcenie

Historycy jak Oleg Khlevniuk twierdzą Stalin doświadczył ogromnej czułości ze strony matki. Ciężko pracowała, by zapewnić mu wyżywienie i wykształcenie. Finalnie dostał się do Szkoły Teologicznej w Gori (1888-1894). Był wzorowym uczniem, przyznano mu nawet stypendium i śpiewał w chórze kościelnym. We wrześniu 1894 roku i zdaniu egzaminów, wstąpił do Seminarium Duchownego w Tyflisie (1894 – 1899). Po kilku latach został jednak wydalony. Marzenie jego matki, by został duchownym, się nie spełniło.

Wspomnienia z  jego pobytu w  szkole ukazują obraz aktywnego dziecka z aspiracjami do przywództwa, które niewątpliwie były utwierdzane przez jego wzorowe wyniki. Wygląda na to, że Stalin miło wspominał tamte lata. Wiele lat później ciągle pamiętał swoich szkolnych przyjaciół i nawet próbował im pomagać – opisuje Khlevniuk.

W 1931 roku udzielił wywiadu niemieckiemu pisarzowi Emilowi Ludwigowi. Przyznał wówczas, że to właśnie seminarium popchnęło go do buntu, a twarde jezuickie metody wychowania (znęcanie się, inwigilacja, kary, donosy) sprawiły, że został „rewolucjonistą, zwolennikiem marksizmu jako prawdziwie rewolucyjnej nauki”.

Odskocznią od trudnego życia w seminarium była dla niego literatura i poezja, w tym fascynacja romantycznymi bohaterami. Zaczął bać udział w nielegalnych grupach dyskusyjnych aż w końcu pojawiła się fascynacja polityką i marksizmem. Khlevniuk przypuszcza, że w okresie seminarium jego znajomość marksizmu musiała być dość powierzchowna, ale fascynacja była ogromna.

Józef Stalin (wówczas znany jeszcze jako Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili) w 1902 rokuŹródło zdjęcia: Wikimedia Commons/Batum Gendarme Administration
Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili w 1902 roku

Dla młodego seminarzysty wszechogarniający charakter marksizmu, prawie religijny w swojej uniwersalności, był niezwykle atrakcyjny. Wypełniał lukę w światopoglądzie utworzoną przez rozczarowanie religią. Ale fascynacja marksizmem raczej nie była niczym szczególnym, co wyróżniałoby Stalina. Wiara w marksizm była wówczas istną epidemią. Nienawiść, odczuwana przez Dżugaszwilego, której źródłem były samowola i ciemnota panujące w seminarium, była podburzana przez propagandę – wyjaśnia Khlevniuk.

Zdaniem Khlevniuka, na osobowość Dżugaszwilego wpłynęła mentalność wyniesiona z kaukaskiego pogranicza, „ukształtowana przez surowe górskie warunki, tragiczną historię toczonych na tym terenie wojen i plemienne tradycje przemocy w imię honoru i rodowej zemsty”. Uważa, że historycy przybliżający jego dzieciństwo często mieli skłonność do przesady, opisując skłonności do okrucieństwa i zaburzenia psychiczne. Podsumowuje go raczej jako „typowy produkt swoich czasów”.

W swojej książce napisał, że w okresie gdy przyszły dyktator dojrzewał, autorytarny reżim i niesprawiedliwości społeczne rodziły buntowników takich jak on.

Dżugaszwili obserwował kulturę opresji i rozwiązań siłowych bolszewików i Lenina, co też mocno go kształtowało. Był świadkiem wojny domowej, głodu i terroru bolszewickiego, co musiało odcisnąć na nim piętno. Historyk Vasily Selyunin uważa, że to nie Stalin stworzył potworny system, ale to „system stworzył potwora”.

Źródła: Ciekawostki Historyczne, Oleg Khlevniuk „Stalin. Nowa Biografia”, RP.pl, the New York Times, BBC

Źródło zdjęcia: