Wspomnienia można wszczepiać i usuwać? Naukowy eksperyment i modyfikacje pamięci

Filmy „Pamięć absolutna”, „Kosiarz umysłów”, „Zakochany bez pamięci” albo przypadek Jeffersona Peraleza z gry Cyberpunk 2077 stają się faktem? Naukowcy twierdzą, że można modyfikować swoje wspomnienia, jedne usuwać, a drugie dosłownie WSZCZEPIAĆ. Przeprowadzono kolejny eksperyment, który ma zapewnić przełom w medycynie, ale zdaniem niektórych może oznaczać też ogromne zagrożenie.

Czy można zmienić wspomnienia i dodać sobie całkowicie nowe? Eksperyment przeprowadzony przez psychologów z uczelni w Hagen, Mainz i Portsmouth udowadnia, że jest to możliwe. Wykazali skuteczność technik pozwalających „korygować fałszywą pamięć o dawnych zajściach” bez uszkadzania wspomnień o tym, co „faktycznie miało miejsce”. Zwracają uwagę na łamach „PNAS”, że ich praca może pogłębić wiedzę o tworzeniu się wspomnień i zmienić znacząco pracę kryminologów, policji sądów, pozwalając uniknąć wydawania niewłaściwych wyroków.

Zmienione wspomnienia i naukowy eksperyment

Jak podaje Focus.pl, Dr Blank wyjaśnia, że międzynarodowy zespół psychologów zdołał „zidentyfikować techniki prowadzenia rozmów pozwalających ludziom na wycofywanie fałszywych wspomnień”. 

Przeprowadzono eksperyment, do którego zaproszono 52 osoby, w większości 20-parolatków. Korzystając z pomocy ich rodziców, implementowano do ich pamięci wydarzenia, które mogłyby mieć miejsce, ale jednak nigdy się nie wydarzyły, np. zgubienie się lub wypadek samochodowy. Badacze, zachęcając do trzymania się tych wspomnień, skłaniali po kilku dniach do przypominania sobie implementowanych wspomnień, a następnie prezentowali uczestnikom badania, co zostało im wmówione i starali się wyprowadzić ich z błędu za pomocą innowacyjnych technik.

Okazało się, że uczestnicy eksperymentu zaczęli traktować “wszczepione” wspomnienia jako elementy autobiograficzne. 40% badanych osób wytworzyło dodatkowe fałszywe wspomnienia, by uwiarygodnić to, co nigdy się nie wydarzyło. Badacze podkreślają, że w żaden sposób nie wpływali u badanych osób na pamięć o autentycznych wydarzeniach z ich życia.

Zapamiętanie czegoś, co nigdy nie miało miejsca może mieć poważne konsekwencje. Przedstawienie takich informacji w trakcie policyjnego przesłuchania czy postępowania sądowego może prowadzić do złożenia fałszywych zeznań czy fałszywych zarzutów. Dlatego tak ważne jest ograniczenie ryzyka zaistnienia fałszywych wspomnień – wyjaśnia dr. Hartmut Blank z uczelni z Portsmouth. (Focus.pl)

Czy da się wymazać wspomnienia?

Warto przypomnieć, że usuwanie wspomnień badali chociażby amerykańscy naukowcy z Massachusetts Institute of Technology. Kilka lat temu udowodnili, że odpowiednia stymulacja hipokampa – centrum sterowania pamięcią – może sprawić wrażenie zapamiętanie czegoś, co nigdy się nie wydarzyło. Co prawda przeprowadzali jedynie testy na myszach, ale zapewniali, że gdyby podobne wyniku uzyskać podczas testu na ludziach, oznaczałoby to przełom w leczeniu chorób powstałych na tle psychicznym. Zniknąłby m.in. problem stresu pourazowego.

Jak przypomina Komputer Świat, podczas eksperymentów na myszach próbowano również laserowej iniekcji pozytywnego wspomnienia/myśli. Metoda okazała się skuteczna, bo zwierzę natychmiast się uspokoiło i zrelaksowało.

Specjaliści z paryskiego Instytutu Fizyki i Chemii Przemysłowej (ESPCI) kilka lat temu wszczepili myszom pamięć o dobrze kojarzących się miejscach w labiryncie. Zapewniają, że za kilka lat będą w stanie implementować bardziej złożone konstrukcje do ludzkiej pamięci, takie jak np. edukacja, oraz całkowicie wymazywać traumatyczne wspomnienia.

Zespół Karima Benchenane’a sprawdził, które neurony w mózgach zwierząt aktywują się podczas zwiedzania nowych miejsc. W ten sposób w mózgach myszy tworzy się mapa środowiska. Odpowiedzialne są za to tzw. komórki miejsca – odkrycie tego biologicznego systemu nawigacyjnego przyniosło w ubiegłym roku Nagrodę Nobla trójce badaczy – Amerykaninowi Johnowi O’Keefe oraz małżeństwu May-Britt i Edvarda Moserów z Norwegii – przypomina RP.pl.

Rekonsolidacja wspomnień i potencjale zagrożenia

Badania nad wymazywaniem złych wspomnień były też prowadzone w ramach projektu ReconsolidationDynamics, finansowanego ze środków Unii Europejskiej. Aby opracować nowe terapie lęku, zespół badał mechanizmy neuronalne leżące u podstaw modyfikacji starych, specyficznych wspomnień emocjonalnych poprzez manipulację lub „rekonsolidację” danego wspomnienia. Dr Marijn Kroes, stypendysta programu Marie Skłodowska-Curie, zwraca uwagę jak ryzykowny może być to proces, ponieważ istnieją zagrożenia związane z interwencjami klinicznymi ukierunkowanymi na rekonsolidację. Może dojść do pogorszenia stanu pacjentów w przypadku niepowodzenia interwencji.

Nowe wspomnienia są początkowo nietrwałe i wrażliwe na manipulację, ale z czasem stabilizują się w okresie konsolidacji, po którym nie są już wrażliwe na manipulację”. Badania nad zwierzętami wykazały jednak, że krótkie przypomnienie może reaktywować określone stare wspomnienie i tymczasowo przywrócić je do stanu zmiennego – wyjaśnia dr Marijn Kroes. (cordis.europa.eu)

Jak podaje Onet.pl, modyfikacje wspomnień w leczeniu staje się faktem i stosowane są już terapie polegające na manipulowaniu ciśnieniem krwi dopływającej do poszczególnych części mózgu, co sprawia, że pacjenci “zapominają” o swoich fobiach i lękach. Co więcej, magazyn „New Scientist” opisuje jak naukowcy z Instytutu Weizmanna podjęli próbę programowania ludzkich wspomnień i z sukcesem skojarzyli u palaczy papierosy z zapachem zgniłych jaj, czego efektem było rzuceniem palenia.

Loren Frank z Uniwersytetu Kalifornijskiego podkreśla jak ważne z naukowego punktu widzenia są to badania, ale zwraca uwagę, że niesie to za sobą wielkie niebezpieczeństwo. Odpowiednie pobudzanie mózgu mogłoby sprawić, że bylibyśmy przekonani, iż kogoś znamy, a nawet lubimy.

A jeśli ktoś inny zechce kontrolować nasz wspomnienia dla własnych celów? Czy staniemy się jak Jefferson Peralez z gry Cyberpunk 2077, któremu w celach politycznych, zmieniano pamięć i osobowość? Wydaje się, że największym dramatem Peraleza był moment, gdy uświadomił sobie, że ktoś nim manipulował. Rozpoczęła się autodestrukcja i psychoza, ponieważ nie wiedział kim jest naprawdę, co w jego pamięci jest prawdziwe, a co zmyślone.

Można o tym wszystkim myśleć w kategoriach medycznych, ale również w orwellowskich, gdzie rząd będzie kontrolował umysły ludzi  – ostrzega Loren Frank. (New Scientist)

Źródło zdjęcia:

  • Można usuwać i dodawać wspomnienia? Naukowcy prowadzą eksperymenty jak zmieniać i programować pamięć: chenspec z Pixabay